Beeldcoaching, een krachtig middel met winst voor het hele team

Door: Annefleur Spruijt, Willemien Beaujon | datum: 1 mei 2017

Beeldcoaching is een krachtige vorm van coaching, die aansluit bij de nieuwe mogelijkheden van de beeldcultuur. Een traject voor medewerkers binnen zorg, welzijn en onderwijs, dat de ervaren medewerker, die vastzit in routines, weer in beweging kan zetten. Een voorbeeld uit de kinderopvang illustreert de meerwaarde van deze vorm van coaching. 

Pedagogisch en educatief klimaat
Vroeger was er binnen de kinderopvang vooral aandacht voor rust, reinheid en regelmaat. Wat voorop stond, was de verzorging van de kinderen. Los van hoe belangrijk deze drie nog steeds zijn, is dit langzaam veranderd naar een pedagogisch en educatief klimaat, waarin de kinderopvang fungeert als een partner van de ouders in opvoeding. Er is meer aandacht gekomen voor de ontwikkeling van de kinderen. Denk aan het bevorderen van veilige hechting, het stimuleren van zelfstandigheid en van taalontwikkeling. Wat dit vraagt van pedagogisch medewerkers, is nadenken over zichzelf en hun competenties als medewerker. Hoe pas je bijvoorbeeld je activiteiten ten behoeve van taalontwikkeling op de leeftijd van de kinderen aan? Is het goed om te benoemen wat je ziet: armpjes, beentjes, enzovoorts? Of liedjes te zingen? Of, als een kind wat ouder is: hoe kun je interactief voorlezen en de kinderen zelf verhalen laten vertellen? Ieder kind heeft een ander ontwikkelingsniveau. Zeker in een verticale groep is het belangrijk altijd goed af te stemmen. De pedagogisch medewerker fungeert daarbij als voorbeeld voor de ouder. Dit illustreert het belang van bewustwording van eigen handelen.

Talent
Wat veel pedagogisch medewerkers kenmerkt, zijn competenties op het gebied van sensitieve responsiviteit. Het goed reageren op de behoeften van het kind, door attent te zijn, het kind te volgen, het zich toewenden naar het kind en het kind aan te kijken (bron: communicatiecirkel pedagogische situatie) is iets wat vaak van nature komt. Dit kan verklaard worden door een bepaald menstype, wat bewust kiest voor een beroep waarin zij met mensen werken. Desalniettemin kan het hard werken zijn om steeds weer oog te hebben voor de behoeften van het kind en de vraag te stellen: ‘Heb ik daadwerkelijk ontvangen wat het kind nodig heeft?’ 

Werkdruk en taken overnemen
Wat lastig is, in de praktijk van alledag, is werkdruk. Soms wordt er binnen de organisatie gevraagd een veelheid aan taken uit te voeren, waardoor het ‘oog voor het kind’ op de achtergrond raakt. In de hectiek van alledag kan het voorkomen dat de pedagogisch medewerker een taak overneemt van een kind, zoals een jas ophangen of opruimen. Uit tijdsbesparing of gewoonte kan hier een keus voor gemaakt worden. Wat ook voorkomt is dat taken van kinderen overgenomen worden, als een kind bijvoorbeeld iets spannend vindt. De medewerker probeert het kind tegemoet te komen vanuit een verzorgende houding. Hoe wordt het mogelijk kinderen zelf te laten exploreren?

Een sessie beeldcoaching
Om medewerkers op inspirerende en respectvolle wijze, individueel of in teamverband, inzicht te geven hoe de cliënt/het kind contact maakt en communiceert, wordt beeldcoaching ingezet. Willemien Beaujon, beeldcoach, zelf werkzaam geweest als opleidingscoördinator binnen kinderopvang en als docent binnen het basisonderwijs, biedt dit professionaliseringstraject onder andere aan via Kans². Tijdens haar sessies staat de dialoog over het beeld centraal. De coach geeft medewerkers handreikingen anders te kijken naar de situatie, door te vragen naar daadwerkelijke waarnemingen vanuit verschillende hoeken. ‘Wat zie je?’ ‘En als je nu eens naar de kinderen kijkt, wat zie je dan?’ ‘Wat hebben de kinderen nodig?’ ‘En geef je dat?’ ‘Wat ontwikkelt het kind hierdoor?’ Na afloop van het bekijken van de fragmenten, wordt de sessie geëvalueerd. Hierbij wordt gekeken naar de kracht van de medewerker en diverse punten die ook in de training Oog voor interactie terugkomen.

Wat is beeldcoaching?
Door actief te werken aan de eigen ontwikkeling, gaat de kwaliteit van de begeleiding omhoog. Beeldcoaching is een positieve, concrete methode waarbij wordt uitgegaan van de ontwikkelingsmogelijkheden van de medewerker en zijn of haar cliënten, in plaats van het zoeken naar fouten of mislukkingen. Er worden video opnames gemaakt van vijf tot maximaal tien minuten van alledaagse eet-, spel-, verzorgings- en/of leermomenten. Samen met de medewerker worden de videobeelden besproken, met het doel helder zicht te krijgen op het functioneren en de behoeftes van kind of cliënt.

Trainen of coachen?
Wat is beter, theorietraining of beeldcoaching? Theorietraining wordt zeker gewaardeerd. De trainingen TINK en Oog voor interactie bijvoorbeeld, veel ingezet binnen de kinderopvang. Ook hebben pedagogisch medewerkers natuurlijk de nodige bagage aan vakinhoudelijke en pedagogische kennis meegenomen vanuit hun opleiding tot pedagogisch medewerker. Is dat voldoende? Nee: beeldcoaching draagt eraan bij deze kennis toe te passen en zet op ondersteunende wijze in op het inzicht in het eigen handelen. In vergelijking met een gewone dialoog of coachingsessie, is het ook makkelijker om verbeterpunten bespreekbaar te maken, omdat de medewerker ze zelf benoemt naar aanleiding van waargenomen interventies. Het biedt een aanknopingspunt tot een gesprek. Er ontstaat een positieve situatie waarin de medewerker de kans krijgt om van onbewust bekwaam naar bewust bekwaam handelen te gaan.

Het inzetten van beeldcoaching is bovendien gunstig om nog een aantal redenen. In vergelijking met een reguliere training levert het tijdswinst op. Een coachingsessie duurt ongeveer een half uur, waarin de deelnemer direct waardevolle inzichten kan halen die toepasbaar zijn binnen de eigen werkcontext. Een bijkomend voordeel is, is dat er geen voltallig team weg is van een groep. Dit werkt erg efficiënt in de dagelijkse praktijk van de kinderopvang. Daarnaast kan het zo zijn dat een jonge, nieuwe medewerker, die net van de opleiding komt, mee moet draaien in een team en zich moet aanpassen aan de routines van het team. Nieuwe pedagogische inzichten worden dan niet altijd gewaardeerd. Beeldcoaching kan dan een middel zijn om consensus tussen medewerkers onderling te bereiken.

Als de praktijk van alledag zich weer aandient, is beeldcoaching tot slot het middel bij uitstek om ervoor te zorgen dat de kennis beklijft. Dit komt doordat als een medewerker zichzelf op beeld ziet, het meer land. Beeld is namelijk een krachtig middel. Het is dynamisch, je ziet wat er gebeurt. En misschien het allerbelangrijkst, je onthoudt beeld beter dan woorden. Vaak verandert de houding van de pedagogisch medewerker van: dit is een probleemsituatie, ik heb alles al geprobeerd en niets helpt meer, in: wat is de gebruiksaanwijzing van deze groep en wat kan ik doen om deze kinderen te ondersteunen en zich verder te ontwikkelen?

Een krachtig middel met winst voor het hele team
Steeds meer organisaties willen beeldcoaching breed in de organisatie inzetten. Beeldcoaching kan ook worden ingezet als teamcoaching. Op deze manier wordt het team op beeld opgenomen, waarna de collega’s elkaar onderling feedback geven. Hetzelfde uitgangspunt wordt gehanteerd: ‘Wat hebben de kinderen nodig en bieden we ze dat?’ Alleen vindt de coaching dan plaats in teamverband. De grote meerwaarde hiervan is de dialoog die het op gang brengt. Dialoog over bijvoorbeeld de afspraken over de taakverdeling binnen het team. In werksituaties waarin men het lastig vindt elkaar feedback te geven, ontstaat weer ruimte om over het werk te spreken, in plaats van over elkaar. De onderwerpen die er echt toe doen, gaan weer meer leven.

Kort samengevat kent beeldcoaching de volgende resultaten. Medewerkers:

  • gaan bewuster nadenken over de eigen waarneming en beoordelingspatronen
  • herkennen interactiepatronen en weet hoe af te stemmen op kind of cliënt
  • kunnen basiscommunicatie toepassen
  • kunnen op een positieve wijze feedback en leiding geven
  • kennen de kenmerken van een professionele en prettige communicatie met kind of cliënt

Beeldcoaching in uw organisatie inzetten?

Voor vragen of meer informatie over leeroplossingen op maat, onze aanpak en werkwijze, kun je contact met ons opnemen: E: info@kanskwadraat.nl of T: 030-8784881.

De gebruikte afbeelding is gemaakt door chevanon / Freepik